Pepysian Perceptions of the Cape 1798–1828; Selections from the Western Cape Diaries of Samuel Eusebius Hudson

Samuel Eusebius Hudson : skets deur Lady Anne Barnard in 1797

Hierdie publikasie bevat vir die eerste keer wesenlike uittreksels uit Hudson se uitgebreide dagboeke. Hy was ’n vroeë Britse setlaar van nederige sosiale herkomste, maar was goed opgevoed, en sy Pepysiaanse dagboeke — groot in omvang en ryk aan besonderhede — is waardevol juis omdat dit ongeredigeerd is. Die geskrifte dek vier tydperke in die Kaapkolonie tussen 1798 en 1828. Die eerste tydperk (1798–1800) bied ’n seldsame blik op die lewe uit die perspektief van ’n bediende, as aanvulling op Lady Anne Barnard se meer elite-verslag van die eerste Britse besetting. Die tweede tydperk (1803–1806) beskryf Hudson se herinneringe aan die Kaap onder Bataviaanse bewind. Die derde tydperk (1823–1826) fokus op die gerugte, waar en vals, wat in Kaapstad versprei het, asook die algemene gevoel van misnoeë teen Lord Charles Somerset se streng bewind. Die laaste tydperk (1826–1828) dokumenteer die hervormings wat sy opvolger, Sir Richard Bourke, ingevoer het. Die dagboeke bied dus ’n unieke kyk op die Wes-Kaap vanuit die verskillende sosiale rolle wat Hudson gedurende die vroeë Britse heerskappy vervul het.

Hudson was die seun van ’n plattelandse grafgrawer, maar is goed onderrig deur ’n welwillende predikant. Hierdie opvoeding het sy lewenslange nuuskierigheid en sy Evangeliese geloof gevorm. Hy het verskeie romans geskryf, waarvan een — begin op sy reis Kaap toe in 1797 en herskryf in 1826 — hom die vroegste bekende romanskrywer in Suid-Afrika maak. Hy is egter veral bekend vir sy essays oor die Kaapse samelewing en sy omvangryke dagboeke, waarvan slegs twaalf jaar behoue gebly het.

Hudson het saam met sy vriend Frederik Korsten aan verskeie ondernemings in die Oos-Kaap deelgeneem. In 1818 het hy ’n plaas aan die Gamtoosrivier probeer vestig, maar die poging het misluk. Hy het daarna probeer handel dryf by Cradock Place naby Algoabaai, maar sy swak gesondheid en ’n ekonomiese resessie het daartoe gelei dat sy winkel in 1821 misluk het. Nog ’n poging in Uitenhage in 1822 het in bankrotskap geëindig. Hy moes terug Kaapstad toe en op vriende staatmaak vir kos en verblyf.

Van 1823 tot 1826 het hy by die Heurtley-familie in Dorpstraat gewoon, en daarna by die Sala-familie in Keeromstraat. Hy het skaars ’n bestaan kon maak as kunstenaar, kopiïs en kunsonderwyser, terwyl hy gewag het dat sy bankrotskap afgehandel word sodat hy na Engeland kon terugkeer. Hy is in September 1828 in Kaapstad oorlede en het ’n waardevolle versameling manuskripte nagelaat, waarvan die meeste vandag by die Wes-Kaapse Argief- en Rekorddiens bewaar word.

Die dagboekskrywer Samuel Eusebius Hudson (1764–1828) het op 5 Mei 1797 aan die Kaap aangekom as huiskneg van die eerste Britse Sekretaris van die Kaapkolonie, Andrew Barnard, en sy vrou, Lady Anne Barnard. Hy is egter waarskynlik uit Engeland verban weens ’n buite-egtelike verhouding met Lady Anne se jongste suster, Lady Elizabeth Hardwicke (1763–1858), vir wie hy van 1792 tot 1796 as huiskneg gewerk het.

Kort ná sy aankoms aan die Kaap is hy as klerk in die Doeane-afdeling aangestel, ’n pos wat hy tot 1803 beklee het, toe die kolonie weer onder Nederlandse bewind gekom het. Hy en sy broer Thomas, wat in 1799 by Hudson in die Kaap kom aansluit het, het besluit om tydens die Bataviaanse Interregnum (1803–1806) te bly. Hulle het ’n hotel in die Keizersgracht in Kaapstad geopen en, teen sy gewete, slawe aangekoop om daar te werk.

Met die tweede Britse besetting in 1806 en die aankoms van Lord Caledon in 1807, het Hudson al sy besittings verkoop en terug Engeland toe gereis. Hy is waarskynlik teruggeroep om sy buite-egtelike seun uit die Hardwicke-familie se opvolging te verwyder. Toe hy in 1814 na die Kaap terugkeer, ontdek hy dat sy broer weens finansiële probleme selfmoord gepleeg het.

UITTREKSEL UIT DIE TEKS

Saturday 21^st February 1824

…There has been a serious riot as they call it in Graham’s Town upon the arrival of the Commissioners. The Military were out and, however Government may have glossed over the affair, exculpating [Sir Henry] Somerset and Rivers no one has a doubt but these two headstrong unprincipled Men have been the cause of the disturbance, as ’tis their own language which they have retorted upon the opposite party.

It seems [Dr] Phillips and Bishop Burnet are to be sent to the Cape to take their trial for their daring attack upon the honour of the Plantagenets and censures upon the Government of Lord Charles- more _unpleasant work for the Fiscal [Denijssen]. Burnet will have no more mercy than his present Antagonist has, who has studied the language of Anthony over the Corpse of Caesar and attacks with weapons not to be parry’d nor to be punished. There are Times when the galled horse must have his withers wrung and the bashawism of presumptuous arrogance bend to the independent spirit of British liberty. The time is nearly at an end of these toad-eating, servile, cringing sychophants who have hitherto lauded it uncontrouled without let or hindrance. They must now give way and in their waning shew the cloven foot that has but clumsily been concealed. There will be no good done till the whole of the public Offices are cleansed from this Augean race of spoilers who are, and have been, fattening upon the public Spoil & at the same time betraying their trust by unblushing ingratitude. We shall find more Bussines when their Accounts come to be examined. I prophesy that there is one Office that will be half a Million deficient and still they keep up all the insolence of office which integrity never assumes. But they act consistently, thinking their Villiany may be cloaked by their Impudence….

… Large notices stuck up that the whole of the trial of Edwards, Cooke and Hofman at the suit of the Fiscal [Denijssen] is to be inserted in tomorrow’s Paper. It has created a stir and will not terminate without a more serious consequence than the imprisonment of Edwards.

… The newspaper has given us the particulars of the Trial of Edwards, Hoffman and Cooke, which has astonished the Cape people that any man could dare to use such bold language to their Dagon. Tomorrow the cause comes on again and there are placards pasted up at the Corners of the streets truly expressive of the Indignation of the generality of the people, which the Officers are tearing down.

GEREDIGEER DEUR

Edward Hudson het aan die Universiteit van Oxford studeer, waar hy as ’n beurshouer by Wadham College onderrig is deur Lawrence Stone.  Daar het hy ’n blywende belangstelling in die agtiende-eeuse sosiale geskiedenis ontwikkel. Hy het vroeg afgetree uit ’n uitvoerende pos by die Internasionale Burgerlugvaartorganisasie om navorsing te doen oor die “mentalité” van die agtiende-eeuse landelike Frankryk.

Ongeveer twintig jaar gelede het hy ontdek dat een van sy familielede – ’n vroeë Britse setlaar aan die Kaap – ‘n uitgebreide en grotendeels onontginde argief in Kaapstad nagelaat het. Sedertdien doen hy navorsing oor, en skryf hy oor, die kleurvolle lewe en omvangryke geskrifte van Samuel Eusebius Hudson.

Hy het artikels bygedra tot geakkrediteerde vaktydskrifte in Suid-Afrika, die Verenigde Koninkryk en die Verenigde State, en was mede-redakteur van die publikasie van een van Hudson se romans. Tans berei hy ‘n biografie oor Hudson voor, asook ’n elektroniese uitgawe van die volledige teks van Hudson se dagboeke.