Francois Stephanus (bekend as F.S.) Malan, vroeër redakteur van Ons Land – die lyfblad van die Afrikanerbond –  was ‘n Kaapse afgevaardigde na die Nasionale Konvensie in Durban, wat in 1908 oor die bepalings van die Unie van Suid-Afrika onderhandel het.

Skets van F.S Malan deur Edward Roworth (Ibali Digital Collection UCT)

Malan het self aangedui dat:

“Het doel van dit dagboek is tweeledig:

  • Om een kort overzicht te geven van de verrichtingen van de Konverentie en
  • Om te boek te stellen wat mijn eigen inzicht waren op de voornaamste kwesties de behandeld werden.

Deze aantekeningen werden dageliks na afloop der vergadering neergeschreven”

Handtekeninge van die lede van die Nasionale Konvensie

FS Malan se loopbaan

Malan was ‘n plaasseun wat in 1892 ‘n BA graad aan die Victoria Kollege met lof verwerf het. Vandaar is hy na Cambridge om homself in die regte te gaan bekwaam. Alhoewel hy van plan was om as advokaat te praktiseer, is hy egter die redaksiestoel van die Kaapse koerant Ons Land, die lyfblad van die Afrikaner Bond, aangebied.

Gedurende die Anglo-Boere Oorlog is hy tot een jaar gevangenis gevonnis as gevolg van n artikel wat in Ons Land verskyn het.  Nadat hy homself in die politiek begewe het, het hy een van die leidende figure in die Suid-Afrikaanse Party (S.A.P) geword. Gedurende 1906 het daar bewegings ontstaan ten gunste van die vereniging van die Suid-Afrikaanse kolonies. Sommige van die bewegings het voorbrand gemaak vir ‘n federale stelsel en ander vir unifikasie. In dieselfde jaar publiseer hy ‘n reeks artikels onder die titel “Een Verenigd Zuid-Afrika” waarin hy die idee van nouer vereniging sterk beklemtoon het.

John Xavier Merriman (Elliot-versameling)

Van die belangrikste kwessies wat tydens die Konvensie ter sprake gekom het was:

  1. Federasie of Unifikasie. Hieroor was Malan se standpunt baie sterk ten gunste van Unifikasie.
  2. Die swart en kleurling vraagstuk, waaroor daar groot verskille bestaan het tussen die Kaapkolonie en Transvaal en die Vrystaat, en tot ‘n mindere mate die Indiër kwessie in Natal. As Kapenaar was Malan aan die liberale kant en was van mening aanvanklik dat die nuwe Unie se parlement die sake moet debateer om ‘n gesamentlike oplossing te vind.
  3. Die kwessie van ‘n hoofstad vir die nuwe Unie. Malan het voorbeelde genoem van die VSA, Kanada en Australië waar daar ‘n nuwe hoofstad “geskep” is en sodoende die groot stede in die verskillende state oor die hoof gesien is.
F.S. Malan (Elliot-versameling)

In 1908 verkiesing word die Progressiewe Party van Jameson verplettend verslaan en die S.A.P. met J.X. Merriman as eerste minister, neem die bewind oor. Merriman en F.S. Malan woon die Nasionale Konvensie, wat op 12 Oktober 1908 begin het, as deel van die afgevaardiging van die Kaapkolonie, by.

Na die totstandkoming van Unie het F.S. Malan tot die Botha-kabinet toegetree waar hy vir ‘n tyd ook as waarnemende Eerste Minister opgetree het tydens die afwesigheid van Botha en Smuts gedurende die Eerste Wêreld oorlog. Met die val van die Smuts regering in 1924 verloor Malan sy setel. Hierna het hy homself aan die politiek onttrek. In 1927 word hy verkies as lid van die Senaat en hy was gedurende die laaste twee jaar van sy lewe President van dié liggaam.

Hierdie publikasie van die dagboek van Malan deur die Van Riebeeck Vereniging werp lig op die verrigtinge in die Konvensie. Dit is reeds in 1937, dus nog gedurende sy leeftyd, aan die Kaapse Argief afgestaan.

Hierdie publikasie van die dagboek van Malan deur die Van Riebeeck Vereniging werp lig op die verrigtinge in die Konvensie. Dit is reeds in 1937, dus nog gedurende sy leeftyd, aan die Kaapse Argief afgestaan.

UITTREKSEL UIT DIE TEKS

[…] ..dat ‘t gevoel zo veranderd is dat zulk een motie algemeen bijval vindt op zulk een Konferentie!

De heer Greene zei dat men in Natal de betekenis van de taal­kwestie nooit goed had begrepen, omdat ze daar geen praktiese toepassing had. Er waren, z.i., niet meer dan 3% Hollands sprekende blanke inwoners in Natal — waarschijnlik bedoelde hij personen die niet ook Engels konden spreken —. Als ‘t duidelik was dat men ambtenaren in Engels sprekende centra kon hebben, die slechts Engels kenden, dan zou hij niet tegen de resolutie stemmen.

De Voorzitter regelde, dat de bedoeling van de resolutie was, dat enige burger in Zuid Afrika ‘t recht zal hebben of Engels of Hollands in alle publieke kantoren of hoven te gebruiken, en te eisen dat hij in een van beide naar zijn verkiezing zal geholpen worden.

De heer Malan verheugde zich van harte over de geest der afgevaardigden op dit belangrijke punt. Hij meende dat het beginsel in de resolutie neergelegd gezond was, en het zal van de Regering der Unie afhangen om dit beginsel sympathiek toe te passen, en op de bevolking zal de verantwoordelikheid rusten om haar rechten te handhaven. Het feit dat sir Geoge Farrar het amendement had voorgesteld moest worden beschouwd niet als een teken van zwakheid aan de kant van generaal Hertzog, maar als een bewij s van toenadering aan de kant van ‘t Engels sprekende deel der bevolking. Hij hoopte dat met de unanieme aanname van dit voorstel de ware hoeksteen van de vereniging der twee voorname blanke rassen van Z.A. zou worden gelegd. Generaal Hertzog zei dat hij het voorstel van sir Geo. Farrar van harte ondersteunde. Hij was bereid de toekomst te vertrouwen, en daarom was hij tevreden als in de resolutie een effektieve gelij kheid werd neergelegd.

De heer Browne meende dat het niet nodig was zulk een lange resolutie te hebben. Het was genoeg om beide talen op gelijke voet te stellen.

De heer Malan was ‘t hiermede niet eens. De gelijkheid der talen kon betekenen de gelijkheid als talen uit een taalkundig oogpunt. Men zou dan even goed kunnen zeggen: — Engels en Chinees zijn als talen op gelijke voet. Het tweede deel van de resolutie is nodig om aan te tonen dat de bedoeling is om beide talen in de praktijk officiële talen te maken.  […]

Genl. De Wet ondersteunde de resolutie. Indien men daaraan ging veranderen, dan zou hij denken dat Vereniging onmogelik was. Beide rassen moeten op gelij ke voet geplaatst worden.

Uitgegee en toegelig deur Johann F. Preller, M.A.

Engelse vertaling deur A.J. de Villiers, M.A.